Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου 2011
ΣΙΝΕΜΑ/To Nέο Ελληνικό Ρεύμα
Δημήτρης Αθανίτης
Η "αρχιτεκτονική" του ματιά καθηλώνει και στις πέντε ταινίες του. Ολοκληρώνει τώρα τις "Τρεις Μέρες Ευτυχίας" που θα δούμε του χρόνου στις αίθουσες.
"Αυτή τη φορά στράφηκα σ' ένα γυναικείο θέμα γιατί οι γυναίκες ζουν πιο πολύ τις εκρηκτικές αντιφάσεις των αλλαγών που γίνονται γύρω μας. Το να είσαι γυναίκα σήμερα, μου φαίνεται πιο δύσκολο και ταυτόχρονα γοητευτικό. Οι ρόλοι των φύλων, δεν είνα πια οι γνωστοί."
"Το σινεμά στη δεκαετία του 90 ήταν ακόμη στην αναζήτηση του φολκόρ και του προφανούς. Σήμερα θέλω ένα σινεμά ελεύθερο από συμβάσεις, ικανό να με κοιτάξει κατάματα και κυρίως να μου μεταφέρει το πιο δύσκολο συναίσθημα. Ανάταση!"
WHY CINEMA NOW / Γιατί σινεμά σήμερα
Σήμερα που η παγκοσμοιοποίηση ενοποιεί τον κόσμο ισιοεδωτικά, το σινεμά είναι το τελευταίο μεγάλο ταξίδι. Υποσκάπτοντας τα κλισέ που μας κατακλύζουν, συχνά αθέατα, το σινεμά είναι η τέχνη κόντρα στη σύμβαση.
Πιστεύω σ' ένα σινεμά με καινούργια ματιά, άποψη και ιδιαιτερότητα. Ενα σινεμά που οδηγεί στην επανακάλυψη του κόσμου.
Γιορτάζουμε τα 50 χρόνια του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης κι αυτό είναι σημαντικό. Φεστιβάλ, όπως αυτό της Θεσσαλονίκης είναι χώροι ζωτικής σημασίας για τη προβολή ενός κινηματογράφου διαφορετικού. Ενός κινηματογράφου ανήσυχου, νεανικού που επιμένει να βλέπει με παρθένο βλέμμα κάθε μέρα τον κόσμο. Ενός κινηματογράφου που στοχάζεται μέσα από κάθε ταινία πάνω στον ίδιο τον εαυτό του, ψάχνοντας από την αρχή τα μέσα του, τη σχέση του με τον κόσμο.
Θεσσαλονίκη 2009
Πέμπτη 1 Σεπτεμβρίου 2011
ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΙΤΣΚΟΚ Ο Δημήτρης Αθανίτης μιλά με τον Γιώργο Τζιώτζιο.
http://www.gfc.gr/Publications/magazine/11_2008.pdf
Ο Γιώργος Τζιώτζιος είναι ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους-ορχήστρες στο ελληνικό σινεμά. Κριτικός, εκδότης, διανομέας, αιθουσάρχης, διευθυντής φεστιβάλ. Εχει κάνει ατέλειωτα πράγματα, αλλά τα αντιμετωπίζει σαν κάτι ενιαίο, σχεδόν απλό. Βέβαια έχει ένα σύστημα, που ακολουθεί. «Το σύστημα Χίτσκοκ»!
Ο Γιώργος τελείωσε ένα θρυλικό γυμνάσιο στη Θεσσαλονίκη, στη πόλη που θα μπορούσε να είναι το Μιλάνο της Ελλάδας. Τελείωσε λοιπόν το 5ο Αρρένων, σχολείο όπου μαθήτευσαν ο Σαββόπουλος και ο Βέλτσος, αλλά όπως κι αυτοί και πολλοί άλλοι, κατέληξε στην Αθήνα.
-Πως ήταν το περιβάλον που μεγάλωσες; Η εικόνα της περιοχής ήταν περίπου η σημερινή;
-Το 5ο γυμνάσιο εκείνη την εποχή, δεκαετία 60, ήταν παραθαλάσιο. Διασχίζαμε λίγα μέτρα και βγαίναμε στη παραλία, με βάρκες δεμένες έξω από τα σπίτια και τσιγγάνους να έρχονατι το καλοκαίρι με σαμπρέλε,ς να περνάνε ξυπόλυτοι τη καυτή άσφαλτο και να βουτάνε. Εμείς παίζαμε όλη μέρα εκεί αλλά για μπάνιο παίρναμε το καραβάκι.
-Υπήρχε καραβάκι;
-Ναι, καραβάκι που ξεκίναγε από Λευκό Πύργο κι έκανε στάσεις στη Περαία, Αγ. Τριάδα, Μπαχτσέ. Αυτό που είναι η λεωφόρος Κέννεντυ κι ότι υπάρχει από κάτω, όπως το Μακεδονια Παλλάς, ήταν απλά θάλασσα. Μετά άρχισαν να πέφτουν τα «μπλόκια» και οι επιχωματώσεις. Ετσι δημιουργήθηκε ένα νέο μέτωπο στη θάλασσα και μια νέα εικόνα της πόλης.
-Η Χαλκιδική δεν ήταν το κλασσικό θέρετρο των Σαλονικιών τότε;
-Η Χαλκιδική ήταν κάτι σαν μακρυνός εξωτικός παράδεισος.Οι στάσεις που μας πήγαινε το καραβάκι ήταν η Χαλκιδική του τότε. Μόνο που όλα αυτά δεν έχουν καμιά σχέση με το σινεμά.
-Πότε έρχεται η επαφή με το σινεμά;
-Κατ’ αρχήν η επαφή με το σινεμά, αυτό το πρώτο σοκ με την εικόνα έγινε στις αίθουσες. Τηλεόραση, πρωτοείδα στα 14. Μέχρι τότε αλλά και μετά, σινεμά κάθε σαβατοκύριακο το χειμώνα και κατά βούληση το καλοκαίρι. Μεγάλωσα στη πιο κινηματογραφική περιοχή της Θεσσαλονίκης. Η Βασιλίσσης Ολγας ήταν μια τεράστια κινηματογραφική πιάτσα με τουλάχιστον 30 σινεμά.. Σήμερα από όλα αυτά, υπάρχει μόνο ένα. Το Κολοσσαίον.
-Το σινεμά ήταν η βασική διασκέδαση σου σαν παιδί;
-Ακριβώς. Κατά κανόνα οι αίθουσες είχαν διπλό πρόγραμμα και πήγαινα ας πούμε στον Κρόνο κι έβλεπα τον Αιχμάλωτο της Ζέντα και τον Τάρας Μπούλμπα. Μ’ άρεσε τόσο να πηγαίνω σινεμά που δεν είχα πρόβλημα να πάω μόνος, κι ούτε από το σπίτι τους πείραζε.
-Και τα ακατάλληλα ήταν το απόλυτο όνειρο;
-Οχι. Τα πράγματα ήταν πολύ ελαστικά. Τελείως τυχαία θυμάμαι, ένα Σάβαττο μεσημέρι πήγα στο Ρεξ και είδα 12 χρονών, τις Αγριες Φράουλες του Μπέργκμαν.
Δε μπορούσα να κοιμηθώ για ένα μήνα. Τρομοκρατήθηκα. Εβλεπα εφιάλτες με το φέρετρο να περνάει κάτω από το παράθυρο, ξύπναγα και νόμιζα ότι ακούω τις οπλές του αλόγου.
-Συναντήθηκες με τον Μπέργκμαν λίγο περίεργα..
-Η πρώτη ταινία τρόμου που έχω δει στη ζωή μου ήταν οι Αγριες Φράουλες.
-Την είδες μόνος τη ταινία;
-Από τη δευτέρα-τρίτη δημοτικού, πήγαινα μόνος.
-Κάτι που σήμερα είναι αδιανόητο.
-Δεν υπήρχε καμιά αίσθηση ανασφάλειας. Κοιμόματε με ανοιχτά πράθυρα. Δεν κλειδώναμε ποτέ τις πόρτες. Μέχρι να ρθει ο Παγκρατίδης. Το καλοκαίρι, υπήρχε και μια εξτρά διάσταση. Πως θα δούμε τσάμπα την ταινία. Το χαρτζηλίκι υπήρχε, αλλά ήταν η απόλαυση του να τη δεις έτσι ένοχα και μάλιστα την ακατάλληλη ταινία.
-Οι γονείς σου είχαν κάποια ιδιαίτερη σχέση με το σινεμά;-Οχι. Ο πατέρας μου έβλεπε γουέστερν και πολεμικά, η μητέρα μου αισθηματικά έως και Ναργκίς, αλλά όπως ο περισσότερος κόσμος. θα λεγα ότι είμαι τελείως αυτοδίδακτος κινηματογραφικά.
-Μπαίνοντας στο πανεπιστήμιο είσαι πια σινεφίλ.
-Εχω γνωριστεί με τον Δερμετζόγλο, τον Ακτσόγλουυ και τους άλλους, έχουμε κάνει τον θρυλικό ΦΟΚΘ και κάθε σαβατοκύριακο κάνουμε προβολές με χίλια άτομα στο αμφιθέατρο της φυσικομαθηματικής. Βγάζουμε κι ένα έντυπο, στον πολύγραφο, τα Τετράδια Κινηματογράφου, όπου και τα πρώτα μας γραπτά.
-Λίγο αργότερα βγάζετε κι ένα περιοδικό, την «Οθόνη». Τα σινεμά εξακολουθούσαν να παίζουν τον ίδιο σημαντικό ρόλο;
-Οχι μόνο, αλλά ήταν και τα πιο χαρακτηριστικά σημεία για τη γεωγραφία της πόλης. Τα ραντεβού όλα τα δίναμε σε σχέση με κάποιο κινηματογράφο, κάτι που κάνω ακόμα και σήμερα. Οταν μου λέει κάποιος μένω εκεί, αυτόματα λέω, κοντά στον παληό Εσπερο;, Απέναντι από τα Διονύσια; Ομως ήταν μια εποχή τότε που η Θεσσαλονίκη ήταν πραγματικά μια κινηματογραφική πόλη. Να σκεφτεις ότι έφτασε να κάνει το 1/3 των εισητηρίων της Αθήνας, όταν σήμερα κάνει το 1/8 η το 1/10. Και το Πανεπιστήμιο, την εποχή που ήμουν φοιτητή, ήταν βασικός τροφοδότης της σινεφίλ συνείδησης της πόλης.
-Ο δρόμος σου προς το σινεμά είχε κάποιο κομβικό σημείο; Κάποια ταινία που σε επηρέασε η κάποιο πρόσωπο που έγινε οδηγός;
-Οχι. Είναι κάτι που έγινε σιγά-σιγά μέσα από τη συνεχή επαφή με τις ταινίες. Η στιγμή που μπορώ να εντοπίσω σαν κομβική, είναι όταν συνηδειτοποίησα ότι υπάρχουν κριτικοί ταινιών και κριτικοί κινηματογράφου. Δηλαδή κάποιοι που γράφουν απλά για μια ταινία, κάτι που μπορεί να κάνει ο καθένας, και αυτοί που γράφουν, έχοντας ένα σύστημα αναφοράς πίσω τους. Κι έτσι, έχοντας τον Ραφαηλίδη σαν αφορμή, σκεφτόμουν ότι κριτικός κινηματογράφου είναι ένας πολύ περίεργος αλλά και πολύ τυχερός τύπος, που κάνει έρευνα για κάθε ταινία που γράφει. Εβλεπα δηλαδή ότι το σινεμά είναι πηγή γνώσης. Πέρα απ’ ότι σου μαθαίνει να στρώνεις το κρεβάτι σου, όπως έλεγε κι ο Τρυφώ, σε βάζει σε ένα διαρκές τριπ να ψάξεις. Πάντα θεωρούσα το σινεμά, αυτό που έλεγε ο Μπαζέν, «παράθυρο στον κόσμο». Γι αυτό μ’ αρέσει τόσο το ντοκυμαντέρ, με ξετρελαίνει. Και πιστεύω, δεν ξέρω Δημήτρη αν συμφωνείς, ότι κάθε μεγάλη ταινία είναι ταυτόχρονα ντοκουμαντέρ και μυθοπλασία. Βέβαια πρέπει να σου πω ότι αν και μ’ αρέσουν όλα τα είδη, τελικά με τον χρόνο, βλέπω ότι αυτό που με αγγιζει πραγματικά σήμερα, είναι το σινεμά στο ύψος του ανθρώπου, το σινεμά που είναι φέτες ζωής, το ρεαλιστικό σινεμά..
-Τι σε ιντρίγκαρε πιο πολύ στην αρχή, καθώς ανακάλυπτες τον κινηματογράφο; Υπήρχαν κάποια είδη, κάποιες ιστορίες;
-Στην αρχή ακολουθείς κάποιους ηθοποιούς, κάποιους σταρ. Μέσα από τον Ντελόν της Συμμορίας των Σικελών πας στον Βισκόντι, όπου παίζει και ο Ντελόν και ανακαλύπτεις ένα άλλο σινεμά. Μου είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση η χρήση των σταρ στον Χίτσκοκ.
Εξυπηρετεί απόλυτα τους στόχους και ταυτόχρονα είναι όλοι ευχαριστημένοι. Κοινό, παραγωγοί και ο ίδιος ο σκηνοθέτης. Είναι μια μοναδική περίπτωση και την δίνω σαν συνταγή ακόμη και στο γιο μου για το σχολείο του. Του λέω θα ακολουθήσεις το «σύστημα Χίτσκοκ»
-Σε είχε κερδίσει το σινεμά αλλά προχώρησες σε σπουδές νομικής. Γιατι;
-Το «σύστημα Χίτσκοκ».
-Ολοι ευχαριστημένοι!
-Ακριβώ;.
-Κάπως έτσι τελειώνεις τη Νομική.
-Κι αντί να γίνω δικηγόρος φεύγω για το Παρίσι, όπου κάνω διδακτορικό με θέμα Το Φαντασιακό στα Μαζικά Μέσα Επικοινωνίας, ακολουθώντας πάντα το σύστημα Χίτσκοκ. Γαλλικά στην ουσία έμαθα διαβάζοντας Καγιέ ντυ Σινεμά με το λεξικό στο χέρι. Αλτουσέρ, Μπαρτ, Μποντριγιάρ,ήταν τα πρόσωπα αναφορές.
-Οταν γυρίζεις, όμως έχουμε την ανατροπή.
-Τελείως τυχαία. Επιστρέφω, για να ακολουθήσω πανεπιστημιακή καριέρα στη Πάντειο,και μπαίνω μέσα από μια τυχαία συνάντηση με τον Μητρόπουλο, στη διανομή. Για να επικυρωθεί και μια ατάκα που έχω, πως «αν ζεις για το σινεμά, θα ζήσεις κι απ’ το σινεμά»! Δουλεύω λοιπόν στη Νέα Κϊνηση κι δυο χρόνια αργότερα στήνουμε με τον Μητρόπουλο πάντα, την Προοπτική. Τα πρώτα χρόνια στη Προοπτική ήταν και τα πιο ωραία, αφού δεν αγοράζαμε ταινίες πακέτα, αλλά ταινίες που βλέπαμε πριν και διαλέγαμε και παράλληλα είχαμε πάρει το Στούντιο στη πλ Αμερικής, οπου φέρναμε νέους, άγνωστους σκηνοθέτες.
-Μετά τα 6 χρόνια στη Προοπτική το μικρόβιο σε έτρωγε πάλι.
-Το περιοδικό. Λέω μια μέρα στον τυπογράφο που στεγαζόταν κάτω από τα γραφεία μας στη Κωλέττη. Θέλω να βγάλω ένα περιοδικό για σινεμά. Δεν ανεβαίνεις, μου λέει, καλύτερα στον 6ο να πηδήξεις;
-Και τελικά ίδρυσες το πιο μακρόβιο κινηματογραφικό περιοδικό στην Ελλάδα, με πάνω από 200 τεύχη και σχεδόν 20 χρόνια παρουσίας.
-Δεν ήταν εύκολο, τα γραφεία ήταν στο πατάρι του Στούντιο, και με ένα τεύχος οδηγό, μαζεύτηκαν πολλά νέα παιδιά που ήθελαν να συνεργαστούν, Κουτσογιανόπουλος, Εκσιέλ, Ζουμπουλάκης, Κρασσακόπουλος, Τριανταφυλλίδης, Σωτηροπούλου. Βέβαι τα πράγματα δεν ήταν εύκολα. Οπως δεν ήταν εύκολα κι όταν φέρναμε με την Προοπτική στο Στούντιο, νέους άγνωστους τότε σκηνοθέτες, Τζάρμους, Φρήαρς, Αλμοδοβάρ. Δεχόμουν συχνά άγριες κριτικές. Βέβαια σήμερα όλοι αυτοί είναι σεβαστοί. Για μένα η πρώτη ταινία είναι αποφασιστική. Εκεί φαίνονται σχεδόν όλα. Και ο σκηνοθέτης και ο διανομέας και ο κριτικός..
-Υποθέτω θα έχεις ακούσει αρκετή κριτική και για το περιοδικό. Οτι είναι αρκετά μέινστρημ, υποστηρίζει το εμπορικό σινεμά...
-Δεν ήταν αυτη η πρόθεση. Απλά, προσπαθούσε, πάντα με το «σύστημα Χίτσκοκ», να επιβιώσει, περνώντας μαζι με το μέηνστρημ και πολλά νέα πράγματα. Εξ άλλου δεν πιστεύω ότι η επιτυχημένη ταινία είναι εξ ορισμού ύποπτη, η κακιά.
Δυστυχώς πολλοί κριτικοί το πιστεύουν. Αν μια ταινία κατεβαίνει λίγο από τον εγκέφαλο, αν αρχίζουν να δακρύζουν τα μάτια, αν λίγο χτυπά η καρδιά, αρχίζουν οι υποψίες. Δεν είναι καλό για ένα κριτικό να δακρύζει. Κάτι συμβαίνει κι αυτό που συμβαίνει δεν είναι στη σωστή κατεύθυνση.
-Το έχω δει αυτό με σκηνοθέτες όπως ο Ζουλάφσκι για παράδειγμα, που βγάζουν συναίσθημα. Δεν είναι από τα φόρτε των κριτικών. Αλήθεια είχες ποτέ το σκηνοθετικό μικρόβιο;
-Ποτέ. Αυτό που πάντα με τρώει είναι κάτι άλλο. Η περιέργεια. Γι αυτό κυνηγώ πάντα τις πρώτες ταινίες. Οπως δεν έχω καμια προκατάληψη για την προέλευση μιας ταινίας. Αντίθετα, θέλω, έχω τη περιέργεια να δω, μια ταινία από τη Σενεγάλη, η τη Σρι Λάνκα.
-Ενα ένοχο μυστικό σου;
-Εχω δει τον Ηλίθιο και τον Πανιλίθιο 6 φορές.
-Διανομέας η κριτικός;
-Η δουλειά του διανομέα μ’ αρέσει πιο πολύ απ’ τη δουλειά του κριτικού. Αν το γούστο κι οι επιλογές σου περνάνε σε ένα άλφα κοινό είναι μια μεγάλη, αναντικατάστατη ικανοποίηση.
-Κάποο μικρόβιο πάντως σ’ έτρωγε συνέχεια. Από πετυχημένος διανομέας γίνεσαι εκδότης και στη συνέχεια δημιουργείς και φεστιβάλ! Τις Νυχτες Πρεμιέρας.
-Πίστευα ότι μπορεί να γίνει ένα φεστιβάλ στην Αθήνα. Το σλόγκαν μου ήταν, αυτο που θα κάνουμε δεν θα είναι θεσμός. Θα είναι εθισμός!
-Στήνεις αυτό το φεστιβάλ που είναι πια στον 14ο χρόνο αλλά και πάλι το μικρόβιο σε τρώει. Γυρίζεις πάλι στη διανομή, κάνεις, την Πλέιταιμ, που σου δίενι την ευκαιρία να κάνεις τις δικές σου επιλογές, έχεις επιτυχίες, ανοίγεις πάλι το Στούντιο, μια κίνηση περισσότερο συναισθηματική παρά εμπορική, μετά περνάς στη Ρόουζμπαντ και τωρα στην Οντεόν, αλλά έχεις πάντα το μικρόβιο. Ποια είανι η καινούργια ιδέα;
-Σκέφτομαι ότι η καλή ταινία έχει όλο και λιγώτερο χώρο στη διανομή. Τα μεμονωμένα σινεμά κλείνουν, τα πολυσινεμά παίζουν μόνο το μέινστρημ. Και απορώ πως δεν σκέφτεται κάποιος ότι ένας εναλλακτικό πολυσινεμά, ένα άρτπλεξ ας το πούμε, θα ήταν μια σοβαρή πρόταση και επιχειρηματικά. Ενας πολυκινηματογράφος 10 αιθουσών που θα παίζει τις 20 καλύτερες τανίες που βγήκαν τους τελευταίους τρεις μήνες, κι όπου θα πηγαίνεις χωρίς να σκέφτεσαι τι παίζει, αλλά ξέροντας ότι εκεί θα βρεις τις καλύτερες ταινίες. Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που θα ήθελα να κάνω.
-Τελικά Γιώργο, τι είναι για σένα το σινεμα;
-Το σινεμά ηταν πάντα για μένα η επαφή με τον κόσμο. Αγαπώ το σινεμά. Είναι ότι πιο ωραίο υπάρχει. Τα έχει όλα. Και κυρίως δύο μεγάλα χάρισματα. Το πλάνο και το εκτός πεδίου, που συχνά τροφοδοτεί περισσότερο τη φαντασία. Για αυτό και δεν αγάπησα ποτε πραγματικά το θέατρο.
Ο Γιώργος πιστεύει στο ρεαλιστικό σινεμά, αγαπά τις φέτες ζωής αλλά εφαρμόζει το σύστημα Χίτσκοκ, δηλαδή ένα σύστημα που συνδέεται με φέτες γλυκού! Οι αντιθέσεις όμως δεν είναι αυτές που μας συγκρατούν; Αυτές οι ίδιες δεν είναι η ζωή μας, το σινεμά μας;
Κυριακή 28 Αυγούστου 2011
Τρεις μέρες ευτυχίας, σε μια χώρα σε κρίση
http://www.makthes.gr/news/arts/79286/
Της Δέσποινας Ντάρτζαλη
Μην περιμένετε όμως να δείτε ένα ντοκιμαντέρ. Ο σκηνοθέτης επιλέγει να μιλήσει έμμεσα για μια χώρα που καταρρέει. «Έτσι πας και πιο βαθιά, γιατί το άμεσο καλύπτεται από την τηλεόραση, από τις οικονομικές αναλύσεις κλπ. Το θέμα με το σινεμά, και γενικά με την τέχνη, είναι να πας λίγο παραμέσα, στις αιτίες», λέει στη «ΜτΚ».
Τρία ορόσημα της δεκαετίας μέσα από τρεις ταινίες, στις οποίες ο Δημήτρης Αθανίτης κράτησε πρωταγωνιστικό ρόλο και για την πόλη του, την Αθήνα: «Η αισιοδοξία των αλλαγών του νέου αιώνα με το ‘2000+1 στιγμές’, η ευφορία με την Ολυμπιάδα με την ‘Πόλη των θαυμάτων’ και η προσγείωση σε μια πραγματικότητα που μάλλον κανείς δεν φανταζόταν με το ‘Τρεις μέρες ευτυχίας’». Ο τίτλος της νέας του ταινίας προφανώς δεν είναι κυριολεκτικός. Σε μια πόλη που αποσυντίθεται, τρεις νέες γυναίκες, άγνωστες μεταξύ τους, ψάχνουν διέξοδο. Η Ιρίνα ετοιμάζεται να φύγει στον Καναδά για να ξεφύγει από την «οικογένειά» της, που την εκδίδει. Η Άννα παντρεύεται για να διώξει το φάντασμα της διαλυμένης οικογένειάς της, και η Βέρα, στο ξεκίνημα της καινούργιας της ζωής, έρχεται αντιμέτωπη με την κρυμμένη πραγματικότητα της οικογένειάς της.
Μέσα σε τρεις μέρες οι πορείες τους διασταυρώνονται απροσδόκητα και ανακαλύπτουν σχέσεις που αποδεικνύονται καθοριστικές για τη ζωή τους. Βρίσκουν τελικά την ευτυχία; «Αγωνίζονται. Από τη στιγμή που αντιμετωπίζεις την πραγματικότητα και καταφέρνεις να σταθείς, νομίζω ότι σαφώς έχεις κάνει βήματα προς την ευτυχία. Νομίζω ότι δεν πρέπει να φοβάται κανείς να προσπαθεί να ζήσει τα πράγματα που έχει στο μυαλό του», αποφαίνεται ο σκηνοθέτης. Γιατί επέλεξε να είναι γένους θηλυκού οι βασικοί χαρακτήρες της ταινίας; «Γιατί ουσιαστικά οι γυναίκες ζουν ίσως ακόμη πιο έντονα όλες αυτές τις αντιφάσεις που υπάρχουν γύρω μας. Δεν υπάρχει κάτι που η κοινωνία δεν ζητά πια από τις γυναίκες», διαπιστώνει. Γένους θηλυκού είναι και η τέταρτη -ή η πρώτη- πρωταγωνίστριά του, η Αθήνα. «Όπως το λες. Η πρώτη ή η τέταρτη. Background αλλά και γενεσιουργός αιτία των καταστάσεων».
Οικογένεια και κρίση
Πίσω από κάθε ηρωίδα της ταινίας του κρύβεται μια οικογένεια. Διόλου τυχαία, αφού ο σκηνοθέτης θεωρεί ότι «γι’ αυτή την κατάσταση της κρίσης σε όλα τα επίπεδα -αξιών, οικονομική, πολιτική- που ζούμε σήμερα στην Ελλάδα έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης η οικογένεια. Πιστεύω ότι έχει λειτουργήσει σαν ένας μικρόκοσμος που έχει φροντίσει για το μέλλον των δικών του και μόνον και έχει αδιαφορήσει για το τι συμβαίνει δίπλα. Έχουμε καταλήξει να έχουμε μια κοινωνία από μικρές ομάδες που κάθε μια λειτουργεί για τον εαυτό της. Αυτό, όταν μεγαλώσει λίγο, γίνεται οι συντεχνίες, όπου βλέπεις την αδυναμία συνεννόησης, συνύπαρξης. Και φτάνουμε και στις πολιτικές οικογένειες, όπου είναι εντυπωσιακό το πόσο κυριολεκτικό είναι. Αν δεν αναπτύξουμε ένα συλλογικό όραμα, δεν θα πάμε πολύ μακριά. Δεν μπορούμε να λειτουργούμε σαν μικρές νησίδες, που είναι ή αδιάφορες ή αντίπαλες μεταξύ τους».
Οι κλειστές στρόφιγγες και ο νέος νόμος
Ο Δημήτρης Αθανίτης έχει διαμορφώσει έναν τρόπο παραγωγής που του επιτρέπει να κάνει ταινίες με λίγα χρήματα, κατεύθυνση στην οποία βλέπει να στρέφεται το σύνολο της ελληνικής κινηματογραφίας αλλά κι ένα μεγάλο μέρος του κινηματογράφου εκτός Ελλάδας. Πώς θα μπορούσε να γίνει αλλιώς με την ελληνική κινηματογραφική παραγωγή, όταν οι στρόφιγγες της χρηματοδότησης έχουν κλείσει... Ο ίδιος, όπως λέει, μετά από χρόνια πήρε προκαταβολικά μια έγκριση από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ) για τις «Τρεις μέρες ευτυχίας». «Ουσιαστικά από χρήματα έχω πάρει ένα μέρος. Έπεσα στην περίπτωση που το ΕΚΚ βρίσκεται σε τρομερή δυσκολία, εδώ και τουλάχιστον 2-3 χρόνια».
Όσο για τον νέο νόμο για τον κινηματογράφο, για την ψήφιση του οποίου πίεσαν οι «Κινηματογραφιστές στην ομίχλη», μέλος των οποίων υπήρξε εξαρχής και ο ίδιος, θεωρεί ότι «είναι ένα βήμα. Το θέμα είναι ότι μέχρι στιγμής δεν έχει δώσει ουσιαστικά καρπούς, γιατί ακόμη είναι στο να επανδρωθεί το ΕΚΚ, να διαμορφωθούν κάποιοι θεσμοί». Πάντως, οι «Κινηματογραφιστές στην ομίχλη» δεν ασκούν εξίσου έντονη πίεση για την εφαρμογή του, γεγονός που παραδέχεται. «Ίσως επειδή γίνεται όλο και πιο βαρύ το οικονομικό κλίμα. Όταν πρωτοσυγκροτήθηκε αυτό το κίνημα, πριν δύο χρόνια, υπήρχε μια αίσθηση των ευρύτερων προβλημάτων, αλλά δεν είχε ακόμη εκδηλωθεί η κρίση με την ένταση που εκδηλώθηκε στη συνέχεια. Αυτά που ήρθαν ήταν ένα φοβερό τσουνάμι. Ουσιαστικά ζούμε αυτό που ζει όλη η χώρα, ότι συνεχώς τα γεγονότα μάς ξεπερνάνε».
Ο ρόλος του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης
Είναι εμφανές ότι τα τελευταία χρόνια η ελληνική κινηματογραφία έχει προσελκύσει περισσότερα βλέμματα από το εξωτερικό. Συμμετοχές και βραβεύσεις σε διεθνή φεστιβάλ, υποψηφιότητα στα Όσκαρ, αλλά και μια προσπάθεια του ελληνικού σινεμά, όπως επισημαίνει ο σκηνοθέτης, «να ‘ανοίξει’ ουσιαστικά εκτός Ελλάδας, όχι μόνο μέσα από βραβεύσεις, αλλά βρίσκοντας συμπαραγωγές». Πιστεύει ότι προς αυτή την κατεύθυνση μπορεί και πρέπει να συμβάλει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. «Επειδή είναι ένα Φεστιβάλ που επιδοτείται από το κράτος, πρέπει να στοχεύει στην υποστήριξη της ελληνικής ταινίας, τόσο προς τα μέσα αλλά κυρίως προς τα έξω. Το Φεστιβάλ έχει τη δυνατότητα να καλεί μια σειρά από κριτικούς, παραγωγούς, οι οποίοι θα έρθουν να δουν την ελληνική ταινία, θα βοηθήσουν ίσως να πάει σε κάποιο φεστιβάλ, να γίνει κάποια συμπαραγωγή». Χαιρετίζει ως θετική εξέλιξη ότι η Θεσσαλονίκη γίνεται όχι μόνο τύποις αλλά και επί της ουσίας έδρα του Φεστιβάλ και επιμένει να υποστηρίζει πως «πρέπει να αισθανθεί η πόλη ότι είναι δικό της και πρέπει να γίνει δικό της κομμάτι. Πρέπει οι άνθρωποι που βρίσκονται στο τιμόνι να είναι όλο και περισσότεροι από τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι».
Info
Στις «Τρεις μέρες ευτυχίας» παίζουν οι Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Κατερίνα Φωτιάδη, Νικολίτσα Ντρίζη, Ερρίκος Λίτσης, Δημήτρης Αγαρτζίδης, Κρις Ραντάνοβ, Λουκία Πιστιόλα, Κώστας Ξυκομηνός. Η ταινία θα κάνει πρεμιέρα στις «Νύχτες Πρεμιέρας» τον Σεπτέμβριο.
WomanTime, Σινεμά: «Τρεις Μέρες Ευτυχίας»
Ο Δημήτρης Αθανίτης επιστρέφει με την έκτη μεγάλου μήκους ταινία του, ένα θηλυκό δράμα με πρωταγωνίστρια την Αθήνα, μια μητρόπολη που βρίσκεται σε διαδικασία αποσύνθεσης. Οι «Τρεις Μέρες Ευτυχίας» αφηγούνται τις ιστορίες τριών γυναικών, προερχόμενων από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, οι οποίες βλέπουν τις πορείες τους προς τη βίαιη ενηλικίωση να συναντιούνται. Η Ιρίνα, η Άννα και η Βέρα μπορεί να είναι οι ετερογενείς όψεις αυτής της πόλης ή ακόμη και της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας που έχασε απότομα την αθωότητά της. Η ταινία, με πρωταγωνιστές τους Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Κατερίνα Φωτιάδη, Νικολίτσα Ντρίζη και Ερρίκο Λίτση, θα προβληθεί για πρώτη φορά στις επερχόμενες Νύχτες Πρεμιέρας conn-x (14-25/9).
Παρασκευή 5 Αυγούστου 2011
ΤΡΕΙΣ ΤΑΙΝΙΕΣ-ΜΙΑ ΔΕΚΑΕΤΙΑ
http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=05/08/2011&id=२९९४३५
Αν υπάρχει ένας Ελληνας σκηνοθέτης που, χωρίς καλά καλά νά το σχεδιάσει, κατάφερε να κλείσει στις ταινίες του ολόκληρη την τελευταία δεκαετία, με τα πάνω και τα κάτω της, με τα όνειρα και τις διαψεύσεις της, αυτός είναι ο Δημήτρης Αθανίτης.
Η Νικολίτσα Ντρίζη είναι μια Ρωσίδα που θέλει να ξεφύγει από την πορνεία Στις «2000+1 στιγμές» υπήρχε η «αναμονή, η ελπίδα, ο αιώνας που ερχόταν»। Μετά, στην «Πόλη των θαυμάτων» πρωταγωνιστούσε η «ευφορία της Αθήνας των Ολυμπιακών Αγώνων»। Τώρα, στις «Τρεις μέρες ευτυχίας», τη νέα, «πολύ σκληρή ταινία» του, όπως δεν διστάζει να διαψεύσει τον τίτλο της, υπάρχει η Ελλάδα της κρίσης και της κατάρρευσης। Αλλά όχι με άμεσο, εύκολο τρόπο. «Δεν θα δείτε διαδηλώσεις», λέει, «παρ' όλο που τά γυρίσματα έγιναν τον τελευταίο χρόνο από το Κολωνάκι και το κέντρο της Αθήνας μέχρι τις Τρεις Γέφυρες, τους Αγ. Αναργύρους και το Σχιστό».
Αλληλεπίδραση
Αυτό που θα δούμε είναι τρεις πολύ διαφορετικές και άγνωστες μεταξύ τους νέες γυναίκες, γύρω στα 25, που ψάχνουν να βρουν προσωπική διέξοδο μέσα σε μια πόλη που αποσυντίθεται. Η μια, φοιτήτρια, στο ξεκίνημα της ζωής της ανακαλύπτει τα βαρίδια των οικογενειακών μυστικών της. Η άλλη, πωλήτρια, παντρεύεται για να ξορκίσει τους χωρισμένους γονιούς της. Και η τρίτη, Ρωσίδα, προσπαθεί νά δραπετεύσει στον Καναδά από την ίδια την «κοινότητά» της, που τη σπρώχνει στην πορνεία. Μέσα σε τρεις μέρες θα ανακαλύψουν ότι η ζωή της μιας επηρεάζει καθοριστικά την άλλη.
«Για πολύ κόσμο η ευτυχία είναι κάτι που υπάρχει μόνο στα βιβλία ή τίς ταινίες. Εγώ πιστεύω ότι είναι σε μεγάλο βαθμό στο χέρι μας. Αυτό με ιντριγκάρει και στις ηρωίδες μου. Οτι, ενώ έχουν να αντιμετωπίσουν τρομερές δυσκολίες, το παλεύουν» λέει ο Δημήτρης Αθανίτης. «Καμιά φορά ευτυχία είναι και η δυνατότητα υπέρβασης των πραγμάτων. Το να κοιτάξεις κατάματα την πραγματικότητα, όσο σκληρή κι αν είναι. Να κάτι που σαν λαός, σαν κοινωνία επιμελώς αποφεύγουμε».
Γιατί άραγε γύρισε μια ταινία για τις γυναίκες; «Γιατί σήμερα αυτές ζουν διπλά τις αντιφάσεις» απαντά. «Με την υποτιθέμενη χειραφέτησή τους ο αντρικός, κακά τα ψέμματα, κόσμος μας δεν τους χαρίζει πια τίποτα». Το ίδιο «βαθιά πολιτικό» βρίσκει και το άλλο θέμα, που υπόγεια καθορίζει τη μοίρα των ηρωίδων του: την οικογένεια.
«Η ελληνική κοινωνία αποτελείται από οικογένειες, μικρόκοσμους, νησίδες ξένες μεταξύ τους, μην πω και αντίπαλες. Η κάθε μία ταμπουρωμένη στον εαυτό της» λέει. «Δεν υπάρχει ουσιαστική κοινωνικότητα. Κι αυτό είναι σήμερα το μεγάλο ζητούμενο: να ανακαλύψουμε από το μηδέν ένα συλλογικό όραμα. Γιατί ολοένα και περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι η κρίση στη χώρα μας είναι πρωτίστως κρίση αξιών -η οικονομική κατάρρευση είναι η συνέπεια».
Χρειάζονται κότσια για να κάνεις μια τέτοια διαπίστωση, όταν είσαι Ελληνας σκηνοθέτης. Οταν σου χρωστάει, όπως συμβαίνει με τον Δημήτρη Αθανιτη, χρήματα το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου γιατί, απλούστατα, δεν έχει μία. Μήπως οι «κινηματογραφιστές στην ομίχλη», ένθερμο μέλος των οποίων είναι και ο ίδιος, βιάστηκαν να βάλουν τον νέο, καλύτερο, κινηματογραφικό νομο πάνω από την οικονομική θωράκιση του ελληνικού σινεμά;
Ο Δημήτρης Αθανίτης παραδέχεται ότι «η παραγωγή ταινιών βρίσκεται στο σημείο μηδέν». Δεν αναθεωρεί όμως τις απόψεις του.
«Εμείς στην Ομίχλη ξεκινήσαμε πριν ξεσπάσει η κρίση, έτσι που οι ραγδαίες εξελίξεις κάπως ξεπέρασαν τα προβλήματα που θέσαμε» παρατηρεί. «Αλλά πιστεύω ότι το κρατικοδίαιτο σινεμά έχει πια τελειώσει. Το ΕΚΚ δεν μπορεί να είναι ο αποκλειστικός παραγωγός, είναι μεγάλο λάθος. Δεν υπάρχει τομέας που να στηρίζεται μόνο στο κράτος και να λειτουργεί καλά». Ο ίδιος μάλιστα βρίσκει ότι «το ρίσκο κάνει τον καλλιτέχνη πιο υπεύθυνο. Τον βάζει σε εγρήγορση, σε αντίθεση με τον "αυτόματο πιλότο": τόσα το ΕΚΚ, τόσα η ΕΡΤ».
Εχει μια ικανότητα να ξεπερνά το «μαύρο-άσπρο». «Τα πράγματα είναι πάντα πιο πολύπλοκα απ' όσο φαίνονται» λέει. «Η τέχνη αυτή την ιδιαιτερότητα έχει, μπορεί να πάει πιο πέρα, πιο βαθιά από τα εύκολα συνθήματα. Μ' αυτή την έννοια οι "Τρεις μέρες ευτυχίας" είναι, ίσως, η πιο... σχεδιασμένη ταινία μου. Σε όλα τα επίπεδα. Συγκρατούσα συνεχώς τον εαυτό μου, που είχε την τάση να γίνεται άμεσος. Προσπαθούσα να έχω μια οξυδέρκεια και εμβάθυνση σε γεγονότα και πρόσωπα».
Μόνο με το βλέμμα
Για το τελευταίο βασίστηκε πολύ στις τρεις πρωταγωνίστριές του: την Αλεξάνδρα Αϊδίνη, την Κατερίνα Φωτιάδη και τη Νικολίτσα Ντρίζη. «Ψάχνω να βρω πρόσωπα που βγάζουν τον ψυχισμό τους χωρίς καν να μιλήσουν, μόνο με το βλέμμα τους» λέει. «Και τα βρήκα».
Η ταινία θα κάνει πρεμιέρα στις «Νύχτες Πρεμιέρας» (14-25 Σεπτεμβρίου). Κάτι που της στερεί τη δυνατότητα να συμμετάσχει στο μη διαγωνιστικό για τις ελληνικές ταινίες Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Ο Δημήτρης Αθανίτης δεν μασάει τα λόγια του. «Ο Δημήτρης Εϊπίδης διευθύνει ένα κρατικό φεστιβάλ, που επιδοτείται για να κάνουμε εξαγωγές και όχι εισαγωγές ταινιών. Οι ξένοι διανομείς, παραγωγοί κ.λπ. έρχονται για να δουν ελληνικές ταινίες και όχι αυτές που ήδη είδαν στις Κάνες και αλλού. Είναι δυνατόν να ζητάει για ένα Ελληνικό Πανόραμα, που θα γίνει μάλιστα στις Αποθήκες του λιμανιού και όχι στο "Ολύμπιον", ταινίες χωρίς καμία δημόσια προβολή;»
info: Παίζουν ακόμα οι Ερρίκος Λίτσης, Δημήτρης Αγαρτζίδης, Κρις Ραντάνοβ, Λουκία Πιστιόλα, Κώστας Ξυκομηνός. Φωτογραφία: Γιάννης Φώτου.